A–Z

Sürdürülebilirlik ve ESG Sözlüğü

Kurumsal sürdürülebilirlik, raporlama ve ESG dünyasının temel kavramlarını açık ve güncel tanımlarla derledik. TSRS'den materyaliteye, Kapsam 1-2-3 emisyonlarından CBAM'a kadar 40'tan fazla terim; merak ettiğiniz kavramı hızlıca bulun, ilgili rehberlerimize geçin.

Sürdürülebilirlik alanı, hızla artan düzenlemeler ve uluslararası standartlarla birlikte kendine özgü bir terminoloji geliştirdi. Bu sözlük; yöneticiler, raporlama ekipleri ve konuya yeni başlayanlar için bu kavramları sade bir dille açıklamayı amaçlar. Terimler beş başlık altında gruplanmıştır.

Standartlar ve Raporlama Çerçeveleri

TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları): KGK tarafından yayımlanan, ISSB'nin IFRS S1 ve S2 standartlarıyla uyumlu zorunlu sürdürülebilirlik raporlama standartlarıdır. TSRS 1 genel hükümleri, TSRS 2 ise iklim açıklamalarını düzenler. Ayrıntılar için TSRS raporu rehberimize bakın.
GRI (Global Reporting Initiative): Dünyada en yaygın kullanılan gönüllü sürdürülebilirlik raporlama çerçevesidir. Şirketin topluma ve çevreye etkisini (etki önemliliği) merkeze alır ve paydaş kapsayıcılığını esas alır.
CSRD / ESRS: CSRD (Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi), AB'nin sürdürülebilirlik raporlama yükümlülüğüdür; ESRS (Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) ise uygulama standartlarını belirler. Çift önemlilik analizi gerektirir.
ISSB & IFRS S1/S2: ISSB (Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu), küresel sürdürülebilirlik açıklama standartlarını yayımlar. IFRS S1 genel açıklamaları, IFRS S2 iklimle ilgili açıklamaları düzenler; TSRS bu standartları esas alır.
TCFD ve SASB: TCFD (İklimle İlgili Finansal Beyan Görev Gücü) iklim risklerinin finansal raporlamasına yönelik tavsiyeler; SASB ise sektör bazlı sürdürülebilirlik göstergeleri sunan çerçevelerdir. Her ikisi de ISSB çatısı altında bütünleşmiştir.
Entegre Rapor: Finansal performans ile sürdürülebilirlik performansını tek bir belgede birleştiren raporlama formatıdır. TSRS açıklamalarının faaliyet raporu içinde sunulmasıyla Türkiye'de giderek yaygınlaşmaktadır.

İklim ve Karbon

Karbon Ayak İzi: Bir kuruluşun, ürünün veya faaliyetin doğrudan ve dolaylı olarak neden olduğu toplam sera gazı emisyonunun karbondioksit eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ölçüsüdür.
Sera Gazı Emisyonları (Kapsam 1-2-3): Kapsam 1 kuruluşun doğrudan emisyonları (kendi tesisleri, araçları); Kapsam 2 satın alınan enerjiden kaynaklanan dolaylı emisyonlar; Kapsam 3 ise tedarik zinciri ve ürün kullanımı dahil değer zincirindeki diğer tüm dolaylı emisyonlardır. Kapsam 3 genellikle en büyük ve en zor ölçülen kategoridir.
Net Sıfır (Net Zero): Atmosfere salınan sera gazlarının, uzaklaştırılan veya dengelenen miktarla eşitlenerek net etkinin sıfıra indirilmesi hedefidir. Bilim temelli hedeflerle (SBTi) desteklenmesi güvenilirliğini artırır.
SBTi (Science Based Targets initiative): Şirketlerin emisyon azaltım hedeflerini Paris Anlaşması'nın bilimsel gereklilikleriyle uyumlu biçimde belirlemesini ve onaylamasını sağlayan küresel girişimdir.
CDP: Şirketlerin iklim, su ve orman temalarındaki çevresel verilerini yatırımcılara ve alıcılara skorlanmış biçimde açıkladığı küresel raporlama platformudur.
Döngüsel Ekonomi: Kaynakların mümkün olduğunca uzun süre kullanımda tutulduğu; atığın azaltıldığı, ürünlerin yeniden kullanıldığı ve geri dönüştürüldüğü, "al-üret-at" doğrusal modeline alternatif ekonomik yaklaşımdır.

Düzenleme ve Uyum

KGK (Kamu Gözetimi Kurumu): Türkiye'de muhasebe ve denetim standartlarının yanı sıra TSRS sürdürülebilirlik raporlama standartlarını yayımlayan ve kapsamı belirleyen kamu kurumudur.
CBAM / SKDM (Sınırda Karbon Düzenlemesi): AB'ye ithal edilen çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre gibi karbon yoğun ürünlere karbon maliyeti uygulayan mekanizmadır. İhracatçı şirketler için ürün karbon verisi raporlamayı zorunlu kılar.
AB Yeşil Mutabakatı: Avrupa Birliği'nin 2050'de iklim-nötr olma hedefiyle ortaya koyduğu kapsamlı politika paketidir; CBAM, CSRD ve AB Taksonomisi gibi düzenlemeler bu çatı altında yer alır.
AB Taksonomisi: Hangi ekonomik faaliyetlerin "çevresel açıdan sürdürülebilir" sayılacağını tanımlayan AB sınıflandırma sistemidir; yeşil yatırımların yönlendirilmesinde referans alınır.
KAYİK (Kamu Yararını İlgilendiren Kuruluş): Borsada işlem gören şirketler, bankalar, sigorta ve emeklilik şirketleri gibi geniş paydaş kitlesini ilgilendiren kuruluşlardır; düzenleyici yükümlülüklerde özel bir yere sahiptir.
Güvence Denetimi: Bir sürdürülebilirlik raporundaki bilgilerin bağımsız bir denetçi tarafından doğrulanmasıdır. Sınırlı güvence düşük, makul güvence ise finansal denetime yakın yüksek bir güvence seviyesi sağlar.

Sosyal ve Yönetişim

DEI (Çeşitlilik, Eşitlik, Kapsayıcılık): Bir kurumun farklı kimliklere sahip çalışanlarına adil fırsat, kapsayıcı kültür ve temsiliyet sağlamayı hedefleyen yapısal stratejidir. Kadın odaklı programlarımız bu alanın bir parçasıdır.
WEPs (Kadının Güçlenmesi Prensipleri): BM Global Compact ve UN Women tarafından geliştirilen, iş yerinde toplumsal cinsiyet eşitliğini destekleyen yedi prensipten oluşan çerçevedir.
SROI (Sosyal Yatırım Getirisi): Bir sosyal projenin yarattığı değeri parasal bir orana çevirerek yatırımın sosyal getirisini ölçen yöntemdir. Kurumsal sosyal sorumluluk projelerinde etkiyi ölçmek için kullanılır.
Paydaş Analizi: Bir kurumun faaliyetlerinden etkilenen veya onu etkileyen tarafların (çalışan, müşteri, yatırımcı, toplum, tedarikçi) belirlenmesi ve beklentilerinin değerlendirilmesi sürecidir.
İnsan Hakları Durum Tespiti: Bir şirketin kendi faaliyetlerinde ve değer zincirinde insan hakları üzerindeki olumsuz etkilerini belirleme, önleme ve azaltma sürecidir; tedarik zinciri yönetiminin önemli bir parçasıdır.
ESG (Çevresel, Sosyal, Yönetişim): Bir şirketin sürdürülebilirlik performansının değerlendirildiği üç boyutlu çerçevedir: çevresel etkiler, sosyal performans ve yönetişim yapısı. Yatırımcı kararlarında giderek daha belirleyici hale gelmiştir.

Genel Kavramlar

Sürdürülebilirlik: Bugünün ihtiyaçlarını, gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden karşılama ilkesidir. Kurumsal bağlamda çevresel, sosyal ve ekonomik boyutların dengeli yönetimini ifade eder.
Materyalite (Önemlilik): Bir sürdürülebilirlik konusunun, paydaş veya yatırımcı kararlarını etkileyebilecek düzeyde önemli olmasıdır. TSRS finansal önemliliği, GRI etki önemliliğini esas alır.
Çift Önemlilik (Double Materiality): Bir konunun hem şirketin finansal değerine etkisini (finansal önemlilik) hem de şirketin topluma ve çevreye etkisini (etki önemliliği) birlikte değerlendiren yaklaşımdır; CSRD/ESRS'nin temelidir.
SDG (Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları): Birleşmiş Milletler'in 2030'a kadar yoksulluk, eşitsizlik ve iklim değişikliğiyle mücadele için belirlediği 17 küresel hedeftir. Kurumlar projelerini bu amaçlarla eşleştirerek katkılarını çerçeveler.
Greenwashing (Yeşil Aklama): Bir kurumun sürdürülebilirlik performansını gerçekte olduğundan daha iyi gösteren abartılı veya dayanaksız iddialarıdır. Artan mevzuat denetimiyle önemli bir itibar ve uyum riski haline gelmiştir.
Yaşam Döngüsü Analizi (LCA): Bir ürünün hammadde aşamasından üretim, kullanım ve bertarafa kadar tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerini değerlendiren yöntemdir.
Yeşil Yakalı İş: Çevresel sürdürülebilirliğe, iklim çözümlerine veya döngüsel ekonomiye doğrudan katkı sağlayan mesleklerdir. Ayrıntılar için yeşil yakalı işler sayfamıza bakın.
Biyoçeşitlilik: Bir ekosistemdeki canlı türlerinin, genlerin ve yaşam alanlarının çeşitliliğidir. Kurumların doğa üzerindeki etkilerini yönetmesi, sürdürülebilirlik raporlamasında giderek daha fazla öne çıkan bir konudur.

Bu kavramları şirketinizin sürdürülebilirlik stratejisine dönüştürelim.

Aynı Gün Teklif Alın →